PIRLANTANIN KESİM KALİTESİ

Pırlantanın kesim kalitesini belirleyen üç faktör vardır:

1-Kesim oranları (Proportions)

Kimi taşlarda yüksek ateş, düşük ışıltı bulunurken kimi taşlarda da düşük ateş yüksek ışıltı bulunur. Bunun böyle olmasına sebep en önemli faktör kesim oranlarıdır. Kesim oranları pırlantayı oluşturan bölümlerin hangi yüzde ile kesildiğini gösterir. Kesim oranları daima yüzde ile gösterilir. Bu oranlar her bir bölüm kemer çapına bölünerek bulunur. Örneğin, çapı 4,2 mm olan bir taşın tablası da 2,5mm ise tabla genişliği şu şekilde hesaplanır: 2.5/4.2=%60 tır. Anlamı şudur bu taşın tabla genişliği %60, yani tabla genişliği çapın %60’ı kadardır. Bu oran daha sonra ideal tabla genişliğiyle (%58-%62) kıyaslanarak bir değerlendirme yapılır. Oranlarda söz konusu olan;

·         Taç Yüksekliği – Crown Height

·         Tabla Genişliği- Table Width

·         Külah Derinliği- Pavllion Height

·         Kemer Kalınlığı- Girdle Size

·         Külah Ucu Boyu- Culet Size

Her pırlanta kesicisi, yeteneklerine bağlı olarak farklı keserler. Her ham pırlantanın içinde  kendine özgü klivajlar bulunmaktadır. Pırlanta kesicileri ellerinden geldiği kadar ham elmastan en büyük karatlı pırlanta kesmeye çalışırlar. Pırlantayı en iyi şekilde kesmek mümkün olduğunca az karat kaybederek kesmektir. Bu yüzden güzellik ve karat arasında her zaman fedakârlık vardır. Ham elmastan iyi kesim bir pırlanta kesmek istediğinizde vasat kesimlerde kaybedeceğinizden daha çok karat kaybederseniz.

İdeal bir kesimdeki anahtar noktalar derinlik yüzdesi ve tabladaki açılardır. Derinlik yüzdesi pırlantanın tabladan külaha olan derinliğinin pırlantanın çapına oranıdır. Derinlik derecesi artıkça taştaki derinlik hissi artar. Derinlik derecesi düşük taş ise daha sığdır. Mesela derinliği 4,09 mm ve genişliği 6,75 mm olan pırlantanın derinlik oranı 60,0 %’tır. Yuvarlak kesim bir pırlanta için hedeflenen derinlik oranı % 58-62,5 arasıdır.

Tabla oranı ise tabla genişliğinin, pırlantanın genişliğine (kemer çapına) oranıdır. Oran ne kadar büyük ise tabla o kadar büyük görünür. Mesela, tabla genişliği 3,91 mm ve pırlanta genişliği 6,75 mm olan bir pırlantanın tabla oranı 57 %’dir. Yuvarlak kesim bir pırlanta için ideal oran 53-59% dur.

Yuvarlak kesim dışındakiler: yuvarlak kesim pırlantalar genelde ideal daire değildir. Eğer boy ile genişliği arasındaki fark 0,10 mm’den  daha fazla ise, bu pırlanta iyi kesim değildir ve uzak durulmalıdır. 2 karatlık büyük taşlarda  bu fark 0,12 mm'e kadar çıkabilir. Kesim oranlarında birçok standart bulunmaktadır. Ancak bu standartlar göreceli olduğu için kesin bir yargıya varmak mümkün değildir.

2-Simetri

  Tipik pırlanta kesimi 33‘u taçta ve 24'i alt bölümde olmak üzere 57 faset içerir. Oranlı kesilmiş bir pırlantada  bu fasetler simetriktir. Eğer simetrik değilse ışığı yansıtması da o ölçüde düşer. Sertifikalarda geçen simetri derecesi, pırlanta kenarlarının (fasetlerin) birbirine olan yerleşim oranlarını belirtir. Simetri değerlendirmesinde, fasetlerin düzeni, yuvarlaklığının düzgünlüğü, taç yüksekliği, külah derinliği, kemer kalınlığı gibi değerlerdeki sapmalar incelenir. Simetri hatalarının oluşmasının en önemli neden taş firesini azaltmaktır. Ağırlık kaybını engellemek için estetikten taviz verilmektedir. Tüm simetri sapmaları taçtan bakılarak yapılır.

Temel Simetri Hataları

a.       Yuvarlaklık bozukluğu: Pırlanta yuvarlak değil, hafif oval olarak kesilmiştir.

b.       Taç yüksekliği sapması: Taç yüksekliğinin her yerde eşit olmamasıdır.

c.       Külah derinliği sapması: Külah derinliğinin her yerde eşit olmamasıdır.

d.       Merkezi kayık tabla: Tablanın tam merkezde olmaması bir tarafa kaymış olması.

e.       Merkez dışı külah ucu: Tabladan bakıldığı zaman külah ucunun merkezde olmamasıdır.

Parıltıyı Etkileyen Simetri Hataları

a.       Kravat etkisi: ağırlık kazanmak amacıyla, alt yarım fasetlerin kemerin içine girmesinden kaynaklanır. Bu kısımlarda karanlık görünüm oluşur. Külah derinliği birkaç taraftan artırılarak ağırlık kazanılır.

b.       Basit kesim hatası: Kemer birleşmeleri arasındaki boyut farklıkları pırlantanın köşelerinde karartılara yol açar. Bunun yapılmasının amacı taşın ağırlığını maksimum düzeyde tutmaktır.

c.       Bükülme (twist): Üst yarım fasetlerin alt yarım fasetlerle kemer üzerinde tam üst üste gelmemeleri, bir tarafa kaymalarıdır. 

d.       Dalgalı kemer: Kemer üzerinde dalgalanma, aşağı ve yukarı doğru olan kemer sapmalarıdır.

Küçük Simetri Sapmaları

a.       Faset orantısızlıkları,

b.       Faset birleşme yerlerindeki problemler

c.       Taçtan bakınca görülen ekstra ve natürel fasetler.

3-Pırlanta yüzeyi (Cila, Polishing)

Cila kesim işleminin önemli bir unsurudur. Cila kalitesi yani pırlanta yüzeyinin düzgünlüğünü ifade eder. Yüzeyin pürüzlü veya kalitesinin zayıf olması, pırlantanın parlaklığını ve dolayısıyla değerini azaltır.

Sertifikalarda geçen cilalama derecesi, pırlanta kenarlarının geçiş yumuşaklığını belirtir. Kötü bir cilalama ile pırlantanın yüzeyi donuk gözükecek ve istenilen parlamayı sağlamayacaktır. Sertifikasında, simetrisi FAIR (orta) ve POOR (kötü) olan pırlantalardan uzak durulmalıdır. 

ULUSLARARASI PIRLANTA KESİM STANDARTLARI

Kesim, pırlantanın parlamasını ve güzelliğini etkileyen en önemli özelliktir. Kesim kelimesi, konu pırlanta olduğunda birçok anlamı içerir.  Kesim sadece şekli değildir. Ayni zamanda simetri, cila, açıların hesabı ve oranları gibi birçok fiziksel özellikleri içermektedir. Rengi ve berraklığı çok iyi olan bir pırlantanın kesimi kötü olursa, parıldaması donuklaşabilir.

Kesim pırlantanın  parlaklığını ve ışıldamasını belirler. İdeal kesim ışığın pırlantaya belirli açılardan girerek maksimum parlamayı sağlayacak şekilde geri yansımasını sağlar. Kesimde açıların kusursuz olması gerekir.