VİT VİT (BASİT KESİM) NEDİR?

Elmas madeninin kesim tarzlarından birisidir. En basit versiyonu 8 üstte ve 8 altta kesim yüzü bulunan, Fransız icadı olduğu için adını Fransızcadan alan (Türkçe yazılışı ile) “vit-vit” (8/8)dir. Vit, Fransızca "sekiz" kelimesinin okunuşudur. Sekiz-sekiz anlamına gelen 'huit-huit', dilimize vit-vit olarak geçmiştir. Günümüzde genellikle sadece çok küçük boy taşlarda kullanılır. Yaygın kesim tarzlarından birisi de yine Fransız icadı “sez-sez” (16/16) ‘de diğeri gibi adını kesim yüzü sayısından almıştır. Günümüzde artık, hemen hemen hiç kullanılmaz. Vit vit diye tabir edilen pırlanta türü, sanılanının aksine bir şeyin kırıntısı değildir. Zaten elmas madeni mücevher olmak üzere işlenirken kırıntı çıkarmaz, kalıntılar toz olur. Genellikle taçta ve külahta sekizer faset bulunan kesim. Şimdi en popüler kesim olan "tam kesim" (57 faset) yokken yaygın olarak kullanılırdı. Sonra sez sez(16/16) kesim ve şimdi ki 57 kesim fasetli tam kesim çıktı. Daha iyi netice verdiği için, boyut olarak daha ufak taşlarda kullanılır. Bunun için bütün küçük pırlantalar vit vit sanılır. Fakat küçük pırlantalar vit vit dışındaki tiplerde de tabii ki kesilebilir.

KARAT/CARAT/AĞIRLIK

Pırlantanın ağırlığı karat ile ölçülür. Karat ağırlığı, pırlantanın en kolay ölçülebilir özelliğidir. "Carat" sözcüğü, 19 yüzyılda, eski mücevher tüccarlarının pırlantalarını tartmak için kullandıkları "carob" adı verilen keçiboynuzu tohumundan gelmektedir. Hatta karatın M.Ö. 500 yıllarında Ortadoğu’da mücevher tüccarları tarafından kullanıldığı kabul edilmektedir.  Karat sözcüğünün kökeni, Latince Ceratonia siliqua, yani harnup (keçiboynuzu) ağacıdır. Bu ağacın tohumların ağırlığı, şaşılacak derecede birbirinin aynısıdır ve 0,2 gramdır. Geleneksel olarak pırlantalar ve süs taşlarının ağırlık ölçümünde bu tohumlar kullanılırdı. Eskiden 1 karatlık pırlanta 1 keçiboynuzu tohumunun ağırlığına eşitti. Günümüzde ise karat 0,2 gramlık standart bir ölçüdür. Yani karat, gramın 5’te 1’ine eşittir. Her karat 100 eşit puana bölünür. Örneğin; çeyrek karat 25 puandır ve “0,25 ct” şeklinde yazılır. Türkçede bu puanlara “santim” denilmektedir. Ayrıca karat sözcüğü altının ayarını ifade etmekte kullanılmaktadır(14 K, 18 K, 24 K gibi). Pırlanta fiyatlarını karşılaştırırken karat konusunda dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, taş adedidir. Örneğin, 2 karat pırlanta 1’er karatlık iki pırlantadan çok daha pahalıdır (ve daha nadirdir) ve 0.30 karat pırlanta, her biri 0.01 karat 30 pırlantadan çok daha pahalıya mal olur. Büyüklük, pırlantaya değer biçmede en belirgin faktördür, ancak bilinmeli ki iki eşit büyüklükte pırlanta kalitelerine bağlı olarak çok farklı fiyatlarda olabilir.

Kesim ve mıhlama bir pırlantayı gerçek ağırlığından daha küçük veya daha büyük gösterebilir. Kesimine bağlı olarak bir pırlanta, gerçek ağırlığından daha büyük ya da daha küçük gözükebilir. Pırlantalara bazen daha büyük göstermek için yassı kesim (balıkgözü) verilir, ancak bu, pırlantanın parlaklığından ve ömründen ödün vermek, pırlantayı daha değersiz kılmaktır.

Ham pırlantalar kesilip tıraşlanarak son halini aldığında, pırlanta toplam karat ağırlığının 2/3′ünü kaybetmektedir.

Pırlantaların ağırlıklarındaki artış, “yüzey” çaplarından çok daha büyük olarak gerçekleşir. İdeal kesimli bir karatlık bir pırlanta yaklaşık olarak 6.5mm genişliğe sahipken, bunun iki katı ağırlıktaki bir pırlantanın genişliği sadece 8.2mm olarak ölçülecek olup bu da %30′dan az bir artışa tekabül edecektir. Karat ağırlığındaki artışlar mm çap olarak aynı oranda büyüklüğe yansımayacaktır. Örneğin 1 karattan 1.25 karata artan ağırlık % 25 artarken, göze gelen büyüklük açısından sadece %8 artacaktır. 6.5 mm çaptan 7 mm çapa yükselecektir.

Vitrine koyacağınız ürünlerin boylarını seçerken hangi özelliğin sizin için önemli olduğuna karar vermeniz lazım. Tam olarak “bir karatlık” mı, yoksa “vvs” berraklığı mı? Bunlar arasında ekonomik bir denge aranmalıdır.

Karat, bir pırlantanın ağırlığını belirtmek için kullanılan özel bir ağırlık birimidir. Her zaman pırlanta büyüklüğünü doğru şekilde ifade etmeyebilir.

Pırlantada karat büyüklüğü diğer özelliklere göre daha gelişmiştir. Renk, bakan kişiye göre farklı olabilir, kesimin görsel bir etkisi vardır, berraklık ise en kolay görülebilen özelliklerdir.

Karat ağırlığındaki küçük farklılıklar nadirliğine ve fiyatına oldukça etki etmektedir. Büyük pırlantalar küçüklere nazaran daha nadir bulunurlar ve fiyatı da buna oranla yüksektir. Örneğin 1 karatlık bir pırlanta 0,98 karatlık bir pırlantadan yaklaşık % 30 daha pahalıdır.

5,55-2,22-1,11-2,20 karat gibi özel rakamlar diğer vasıflarda eşdeğer olan pırlantalara göre % 5 daha pahalıdır.

Bir pırlantanın büyüklüğü, üstten bakıldığında görülen ölçülere göre belirlenir, zira yüzüğe takıldığında da bu açıdan değerlendirilecektir.

Bir pırlantanın büyüklüğünü anlamak için, Karat ağırlığı şu iki faktör ile birlikte değerlendirilmelidir:

·         Pırlantanın (üstten bakıldığında) milimetre bazında uçtan uca genişliği

·         Pırlantanın kesim kalitesi

Nasıl ki, bir insanın ağırlığı onun boyuna ilişkin net bir bilgi vermiyor ise, Karat ağırlığı da her zaman büyüklük konusunda doğru bir tahmin yürütmenize yol açmaz. Pırlanta büyüklüğüne dair kesin bir kanıya varabilmeniz için, pırlantanın tabla genişliğini (milimetre bazında) ve kesim kalitesini bilmeniz gerekmektedir. Pırlantanın uçtan uca genişliği önemlidir, çünkü pırlanta yüzüğünüze mıhlandığında göreceğiniz "büyüklük" bu genişlik değeriyle doğrudan orantılıdır.

Pırlantanın kesim kalitesi de değerlendirilmelidir, çünkü "Kesim" bölümünde de bahsedildiği gibi bir pırlantanın ışığı yansıtma kapasitesi kesim kalitesiyle orantılıdır. İyi kesilmiş ve ışığı iyi yansıtan bir pırlanta, diğerlerine göre daha büyük görünür.

Bu da demektir ki, iyi kesilmiş ancak karat ağırlığı nispeten daha az olan bir pırlanta, kötü kesilmiş ancak karat ağırlığı daha fazla diğer bir pırlantadan daha büyük görünebilir.